Datum: dinsdag 25 april
Verslag: Cindy Cloïn

Deel 2: Park Over-Betuwe – hoe realiseer je een nieuw regionaal landschapspark?

Behalve een bord langs de snelweg is er momenteel nog niets te zien van Park Over-Betuwe. Een klein deel van het park moet echter over een paar maanden al toegankelijk zijn voor het publiek. Bestuurders in de provincie en regio denken volop na over een ambitieuze invulling van de 1250 hectare die het park gaat tellen. Park Over-Betuwe heeft een icoon nodig, een grote trekker die het gebied extra kwaliteit geeft en het park in een keer op de kaart zet.01

Er worden tienduizenden woningen gebouwd in de vinexwijken ten zuiden van Arnhem en ten noorden van Nijmegen. Over tien tot vijftien jaar wonen er naar schatting meer dan 160.000 mensen in het gebied tussen Rijn en Waal. Door deze uitbreiding van de stedelijke omgeving komt het groen in de knel. En om tegenwicht te bieden, is Park Over-Betuwe aangewezen als aantrekkelijke groene omgeving. Park Over-Betuwe is met een oppervlakte van 1250 hectare zo groot dat de naam park eigenlijk niet meer voldoet. Ter vergelijking: het Nijmeegse Goffertpark is 45 hectare en het Central Park in New York zo’n 350 hectare.
De afgelopen jaren is het park, ondanks of misschien juist vanwege deze omvang, in de vergetelheid geraakt. Pas in 2003, toen het Rijk 40 miljoen euro toezegde om het park leven in het blazen, is de planvorming door de verschillende overheden opgepakt. De provincie, onder leiding van gedeputeerde Harry Keereweer, voert hierbij de regie. Langzaamaan liep men warm voor de ontwikkeling van het park. Een masterplan moet richting geven aan de inrichting van de groene ruimte. Keereweer: “We willen aandacht besteden aan alle functies, waaronder water, maar ook landbouw en cultuurhistorie.”
In het meest recente masterplan is Park Over-Betuwe opgedeeld in vier deelgebieden: de Park, het Waterrijk, het Landbouwland en de Buitens. De deelgebieden hebben elk hun specifieke functies en zullen daarmee specifieke doelgroepen aantrekken. Wel hangen de gebieden met elkaar samen, ze worden met elkaar verbonden door singels en de Lingeroute. Van de 1250 hectare wordt zo’n 500 hectare openbare ruimte, de rest blijft privé-bezit.

Meer ambities dan geld
Binnenkort wordt een intentie-overeenkomst getekend waarin de lokale overheden en provincie uitspreken wat ze overeengekomen zijn voor de toekomst van Park Over-Betuwe. Er is echter nog onvoldoende geld om alle ambities te verwezenlijken. “De provincie en kleinere gemeenten zijn over de brug gekomen, maar we wachten nog op Arnhem en Nijmegen”, zegt Keereweer.
Volgens Keereweer kan Park Over-Betuwe alleen een succes worden als er extra kwaliteit aan het gebied wordt toegevoegd. Hij pleit voor de bouw van een ambitieus project, zoals een Chrystal palace: een gebouw met allure dat een relatie heeft met de glastuinbouw, of een IBA-project (Internationale Bau Ausstellung) waarbij vernieuwende architectuur en opvallende bouw het gebied internationale statuur geven. Daarnaast moet volgens Keereweer de Linge een centrale rol spelen en ‘opgepimpt’ worden. “Mensen moeten plezier kunnen beleven aan het water. En er moet een mooie brug over de A325 komen als verbinding van de gebiedsdelen en als icoon voor het park.”
Ook moet er van alles te doen zijn in het park. Mogelijkheden om te wandelen, fietsen, het bezoeken van archeologische tuinen, skaten en ga zo maar door. Volgens Keereweer hoeft de scheiding tussen wonen, werken en groen niet heel duidelijk te zijn. “Er komen geen strakke grenzen waar het park of waar het wonen begint, het loopt in elkaar over.”

Groot probleem is voorlopig nog wel hoe dit alles gefinancierd gaat worden. Daarom begint de provincie een heel stuk minder ambitieus: “Ik wil eerst graag een rustige fietsverbinding en wandelpaden realiseren tussen Arnhem en Nijmegen langs de singels.”
Binnenkort realiseert staatsbosbeheer een stuk natuur van 20 hectare waar runderen rond zullen lopen. En op 28 mei wordt de officiële nieuwe naam van Park Over-Betuwe bekendgemaakt.

In de loop van dit jaar moet duidelijk worden hoeveel geld er beschikbaar is en welke ambities kunnen worden waargemaakt. Daarvoor wordt ook samenwerking gezocht met marktpartijen. “We hebben nu 50 miljoen euro en er is zeker nog 15 tot 20 miljoen euro uit de publieke sector nodig en zo’n 40 miljoen euro vanuit de markt.”
Vanuit de zaal wordt wat huiverig gereageerd op de ambities van Keereweer. “Het moet een plek worden voor de bewoners in de omgeving, een plek waar zij kunnen recreëren. Er wordt nu vooral gesproken over grote projecten met internationale uitstraling. Misschien moet je wel een deel van het park aan de omwonenden geven en hen zelf laten beslissen wat ze met de inrichting willen doen.”

Veroorzaken van gebruik
Hans Venhuizen van bureau Venhuizen gaf opdracht aan de vier ontwerpbureaus die vanmiddag hun projecten presenteerden waarmee de cultuurhistorie in het gebied wordt behouden of hernieuwd zichtbaar wordt gemaakt. Het is volgens hem essentieel om te kijken naar wat de behoeften zijn van de gebruikers van het park. “Hoe ga je hier vervolgens op inspelen? Die visie ontbrak in het eerdere masterplan, maar dat is nu verbeterd.”
Volgens Venhuizen is het verstandig om te beginnen met de Linge. “We moeten het gebruik van de ruimte gaan veroorzaken, mensen moeten het gebied in. Nu gebeurt dat nog nauwelijks.” Hij vindt het een goed plan om aandacht te besteden aan de cultuurhistorie, maar dan wel op zo’n manier dat mensen het ook gaan gebruiken.
Vlakbij Leidsche Rijn, de grote vinexwijk bij Utrecht, komt ook een groot landschapspark van ongeveer 300 hectare. “Het is belangrijk dat de historie een plek krijgt”, vertelt Leo de Wit, projectleider Park Leidsche Rijn. “Je kunt het verhaal van de geschiedenis vertellen zonder dat het kitsch wordt.”
Zonder het te beseffen is Chris Jagtman, directeur van AM Wonen, op vier plekken de buurman geworden van Park Over-Betuwe. “We hebben woningen in Schuytgraaf, Westeraam, de Waalsprong en Bemmel.” Om die reden denkt hij mee over de invulling van de groene ruimte, die hij liever geen park noemt vanwege de enorme omvang en variatie aan functies. “Het is geen traditioneel park zoals we dat kennen.”
Volgens Jagtman concentreert de planvorming rond Park Over-Betuwe zich te veel op het ontwerpen en te weinig op de realisatie. “Je kunt wel plannen bedenken, maar wat kost het en wat levert het op?” Ook hij ziet wel wat in een groot project, waarmee je het niveau van de provincie overstijgt. “Niet beetje bij beetje wat doen, maar een grote impuls waarmee je het gebied versterkt, dat geeft een hefboomeffect. Het moet wel een project zijn dat past bij het gebied, anders werkt het niet.” Als voorbeeld noemt hij de Floriade.
De Wit herkent veel van de discussie. “We hebben deze gesprekken ook in Utrecht gehad. Uiteindelijk is er geen groot project gekomen, maar halen we geld binnen door speciale woonprogramma’s. Ik verwacht dat dat hier ook zal gebeuren.”

Voorzitter van de stadsregio Arnhem Nijmegen, Jaap Modder, is samen met Jagtman een van de drijvende krachten achter het idee om een IBA in Park Over-Betuwe te organiseren. Hij ziet een dergelijk groot internationaal bouwproject als culturele daad. “Je definieert op die manier het karakter van het hele gebied, daar ben ik voorstander van. Op dit moment is echter de publieke agenda nog niet op orde. Pas als dat voor elkaar is, kun je met de markt gaan praten.”
Keereweer en Modder willen maximaal 100 hectare van het gebied invullen met dit bouwproject, de rest moet vooral groen en blauw blijven. Deze bebouwing kan op een centrale locatie, maar ook versnipperd over het gebied gebeuren. “Een beroemde wijk, bijvoorbeeld in de vorm van een seniorenstadje”, oppert Modder. “Het wordt bijzonder spectaculair.”
Een aantal mensen in de zaal denkt daar duidelijk anders over. “We worden als bewoners voor de gek gehouden. Park Over-Betuwe zou een plek worden om tot rust te komen, om te kunnen recreëren in de natuur. Nu wordt het hele plan verraden en verkocht voor het grote geld. En waar blijft onze plek?”