“Ik zie de crisis als een kans om ons leven te beteren. Onze stijl van leven op grote voet was niet grandioos.” “Ik zou wel eens wensen dat we richting kunnen geven aan de gevolgen van de crisis.” “We moeten dit aangrijpen voor reflectie.” Drie reacties uit het publiek, dat deze avond opent door aan te geven wat de motivatie was om naar het debat te komen.

Bouweconoom Kees Kokke van de TU Eindhoven krijgt vervolgens het woord en schetst een inktzwart beeld van wat de bouwwereld de komende tijd te wachten staat. Recente statistieken tonen aan dat drastische omzetdalingen in de bouw een feit zijn. De crisis is na de zomer op zijn dieptepunt, als de orderstroom opdroogt en de bouwkranen tot stilstand komen. Kokke vreest voor het verloren gaan van 50.000 banen in de hele sector, van architectuur tot projectontwikkeling en aannemerij. Ook Kokke vindt dit hét moment voor bezinning. “We komen er nu met zijn allen achter dat we al een hele tijd leven van geld dat we niet hebben, dat we nog moeten verdienen. En wie zegt dat dat ook echt gebeurt?”
Vrolijker stemmend is de inleiding van Jan Bart Wilschut. De secretaris van de Regio Achterhoek zet uiteen hoe lokale overheden, bouwwereld en andere ondernemers sinds januari in strijd tegen de crisis de schouders eronder zetten in dit deel van Gelderland. Dat moet ertoe leiden dat onder meer procedures om tot bouwen te komen flink worden ingekort. Zo willen Achterhoekgemeenten gezamenlijk de wachttijd voor bouwvergunningen en aanbestedingen met een derde inkorten van 13 naar 8 weken. “Maken we nu sneller plannen, dan kan in september de schep de grond in.” De ‘Green Deal’ in zijn regio kreeg landelijke aandacht, en behelst investeringen in duurzaamheid en innovatie in het bedrijfsleven. “Aandacht voor duurzaamheid is niet langer een werkgelegenheidsproject. Nee, groen is business.”
Als Wilschut met Kokke in discussie gaat, blijkt dat Kokke vraagtekens zet bij snelle investeringen in duurzaamheid. Al te overhaast investeren in zaken als biogas en zonne-energie is niet altijd verstandig. Het moet wel zinvol zijn, ook voor de langere termijn, met technologie die echt werkt. Bovendien: het is maar de vraag of er geld is voor zulke investeringen, gezien de effecten van de crisis op kredietverstrekking.

In een volgende debatronde wijst Henk Peter Kip (directeur Portaal Nijmegen) op de verlammende werking die de recessie – en dan vooral de financiële crisis – heeft op corporaties. Hij ziet weinig positiefs. “De crisis is een vloek.”
Dat vindt ook projectontwikkelaar Chris Jagtman. Hij signaleert dat onder zijn collega’s iedereen de kaarten op de borst houdt en zo de problemen ontkent. “Ze zeggen allemaal: in de sector gaat het slecht, maar met mijn bedrijf gaat het nog goed. Ondertussen wachten we op de grootste klap. Onder makelaars gaat 40 procent op de fles, bij architecten moet 30 procent van het personeel er de komende tijd uit.” Zijn grote zorg is de braindrain die ons te wachten staat: jongeren gaan er het eerst uit in de bouw, de babyboomers mogen nog even ‘uitsudderen’. Jagtman zou graag zien dat in plaats hiervan de oudere generaties werknemers in de bouw plaats maakt voor de jonge garde. “De vraag is: hoe?”
Wetten maken om de braindrain in te dammen heeft geen zin, zegt Kip. “Dat duurt zeven jaar, terwijl de dip 3 jaar duurt.”
Volgens Wilschut is er meer ’sense of urgency’ nodig: “Gebruik het momentum. Er moeten nu, net als eind vorig jaar bij het redden van de banken, landelijk crisismanagers op staan om de groepen die in de knel komen te helpen. Met zijn allen spreken we af: de jeugd komt aan de bak.”
Wethouder Hannie Kunst ziet heil in zo’n overlevingsstrategie. In Nijmegen wordt ingezet op investeringen in de stad, maar ook in jongeren. “Tegen de HAN en het ROC zeg ik: hou leerlingen langer op school, zo kunnen ze de crisis overleven.”

Vanuit het publiek klinkt een oproep om antwoorden op fundamentelere vragen. Zoals: hoe veranderen we de mentaliteit in de samenleving. “Nu lijkt het of je een sukkel bent als je op je 25ste geen eigen huis hebt.”
Wilschut meent dat vanaf nu niet zozeer status alswel talent moet prevaleren. “Studenten die nu twijfelen over de keuzes die ze moeten maken: doe wat je graag doet en blijf vooral studeren. We hebben gepassioneerde mensen nodig. Jong talent moet zijn weg kunnen blijven vinden.”
Na een verdere verkenning met het publiek van de dreigende jeugdwerkloosheid keert de discussie weer terug naar de crisis in de bouw, en met name de rol van de overheid in beteugeling van de kwalijke gevolgen. Kip vindt dat de overheid lokaal en nationaal nalaat om de rust op de woningbouwmarkt te bewaren. Landelijk sleept de discussie over de verlaging van overdrachtsbelasting, waardoor huizenkopers in vertwijfeling raken. Lokaal blijken procedures bij versnelde bouwplannen taaier dan voorzien.
Volgens Kunst is het punt van trage regelgeving een klein onderdeel van het probleem. “De stagnatie in de bouw is vooral een geldprobleem. Waarbij we ons overigens allemaal achter de oren mogen krabben. Het economisch tij, waar we ook als consument op meevoeren, was lange tijd dat van almaar meer. Daarin hebben we allemaal onze eigen verantwoordelijkheid. De politiek is ondertussen meer op afstand van de markt gekomen, dat is wellicht ook te ver doorgeschoten.”
De discussie over de braindrain in de bouw en de dreigende jeugdwerkloosheid heeft haar deze avond een ding duidelijk gemaakt: ze wil in gesprek met jongeren in de wijken en in het onderwijs om van hen te horen hoe ze hun toekomst zien. “Want we moeten als bestuurders en ambtenaren niet alleen binnenshuis nadenken over hoe we de crisis willen aanpakken.”