Duurzame ontwikkeling moet het centrale uitgangspunt worden bij de verdere planning van Nederlandse regio’s. Dat is de belangrijkste conclusie uit het VROM-raadadvies Duurzame Verstedelijking. Maandag 26 april gaf hoofdauteur van het rapport Hans Mommaas in LUX uitleg over de totstandkoming en het doel van het advies. Hoewel zij meenden dat de uitvoering van het advies niet gemakkelijk zal zijn, deelden de drie commentatoren in grote lijnen de conclusies uit het rapport.

Volgens Mommaas biedt duurzaamheid de kans om de ruimtelijke ordening in Nederland van een nieuwe maatschappelijke functie te verzien. Op dit moment blijft Nederland blijft achter op het gebied van duurzame ontwikkeling. Dat moet veranderen door dit advies. Mommaas legt uit: ‘We proberen duurzaamheid op de politieke agenda te krijgen, voorbij de vrijblijvendheid, zodat het meer wordt dan een administratief trucje. Hierbij moeten we niet meer kijken naar een gebouw in een wijk maar naar de stad in ruimere zin, in combinatie met het omliggende land.’ Daarnaast nodigt duurzame ontwikkeling volgens hem uit tot samenwerking op economisch, sociaal en ecologisch vlak.

Aan de hand van eenvoudige berekeningen gaf Erwin van der Krabben, planoloog aan de Radboud Universiteit, aan dat de financiering van duurzaam bouwen in praktijk niet gemakkelijk zal worden. Iemand zal de extra kosten moeten betalen. Dit kan doordat de overheid meer gaat investeren, via een systeem van ‘de vervuiler betaalt, of via investeringen door de gebruiker. De kosten kunnen in ieder geval niet meer worden terugverdiend via grondexploitatie. Wethouder Jan van der Meer opperde een systeem van sturende belasting: grondbelasting in plaats van de huidige OZB.

Adri van Grinsven, directeur van woningcorporatie Standvast kon het moeilijk oneens zijn met de aanbevelingen uit het rapport. Hij gaf echter vier redenen waarom het in praktijk niets zal worden. Ten eerste is de functionele stad is niet zo functioneel als gedacht wordt. We moeten af van de scheiding tussen wonen werken en recreëren. Ten tweede is het huidige schaalniveau een belemmering. Gemeentegrenzen houden goede regionale samenwerking tegen. Verder wordt er te veel in hokjes gedacht. Dit kan worden opgelost door herindeling van het publieke domein en het combineren van functies daarbinnen. Als laatste noemde hij het ‘maaiveldprobleem’: er wordt te snel met het vingertje gewezen bij innovatieve of creatieve ideeën. Enig lichtpuntje biedt de crisis. Van Grinsven: ‘We kunnen ons niet langer permitteren om te smijten met geld en ruimte.’

Hans Mommaas kon zich voor een deel vinden in deze kritiek. Vooral het probleem van de verkokering baart hem zorgen. ‘Bestuurders kijken moeilijk buiten hun eigen veld.’ Om duurzame ontwikkelingen goed te kunnen uitvoeren moeten we volgens Mommaas zoeken naar een evenwicht tussen economische, sociale en ecologische factoren. Deze hebben tot op heden parallel gelopen maar zullen nu moeten worden verweven om een stap vooruit te kunnen maken. ‘Duurzame ontwikkeling nodigt uit tot samenwerking op deze drie vlakken,’ benadrukte hij.

Wethouder Jan van der Meer sprak de angst uit dat het begrip duurzaamheid zodanig wordt uitgerekt dat economische en in mindere mate sociale componenten, de ecologische gaan overheersen. Hij greep dit gevaar aan om een pleidooi voor de compacte stad te houden: ‘Bouw nu een compacte stad want dat maakt sloop na bevolkingskrimp makkelijker en zo blijven groene gebieden onbebouwd.’ Hierbij is regionale samenwerking vereist zodat gemeenten niet onnodig bouwen om mensen te behouden. ‘We hebben nu de keus om door te pakken op duurzaamheid met ecologische belangen voorop,’ zo pleitte Van der Meer. Mommaas reageerde hierop door te waarschuwen dat ecologische belangen nu weer niet ten koste mogen gaan van economische en sociale. ‘Het evenwicht moet voorop staan.’

De discussie deze avond over invulling van het begrip duurzaamheid en hoe dit in praktijk te brengen, blijkt uiteindelijk precies het doel van de VROM-raad. Mommaas: “Het advies heeft met opzet geen handvaten geleverd omdat er door de uitvoerende partijen verder moet worden nagedacht om tot invulling van het begrip duurzaamheid te komen.’ Daar is deze avond in LUX een eerste stap toe gezet.

Download: Het advies Duurzame Verstedelijking van de VROM-raad (link).